Dövizli satışta kur farkını kaybetmeden takip etmek

Dövizli fatura kestiğiniz gün ile karşılığını tahsil ettiğiniz gün aynı değilse, aradaki günlerde kur oynar. Fatura anında hesapladığınız TL karşılığıyla, para hesabınıza geçtiği gündeki TL karşılığı çoğu zaman birbirini tutmaz. Bu fark bir yerde kaybolmuyor — sadece kimse iki tarihi yan yana koyup çıkarmıyor.

Fark nerede kayboluyor?

Dövizli bir satış yaptığınızda, tutarı genelde fatura anındaki kurla bir kez TL'ye çevirip öyle kaydedersiniz. Tahsilat geldiğinde ikinci bir çevrim yapılmıyorsa, arada geçen günlerin kur farkı hiçbir raporda görünmez. Ay sonu geldiğinde ciro rakamı doğrudur ama o cironun ne kadarının satıştan, ne kadarının kur hareketinden geldiği belirsiz kalır.

Bu, özellikle tahsilat süresi uzun olan işletmelerde büyür. Fatura ile ödeme arasında bir hafta varsa fark küçüktür ve göz ardı edilebilir; ama bu süre bir aya, iki aya çıkıyorsa aynı fark birikip anlamlı bir tutara döner.

Varsayımdan bir hesap: Ayda ortalama 50.000 USD dövizli fatura kesen, ortalama tahsilat süresi 40 gün olan bir işletmeyi düşünün. Bu 40 günlük pencerede kur sadece %2 hareket ederse, o ayki tahsilat fatura anında beklenenden 1.000 USD karşılığı kadar sapar — kur yükseliyorsa lehinize, düşüyorsa aleyhinize. Yılda 12 kez tekrarlanan bu sapma birbirini götürmez; kur tek yönde gidiyorsa fark birikir ve hiçbir faturada tek başına görünmediği için fark edilmesi de zorlaşır.

Kur farkının iki türü var

Gerçekleşmiş fark: Tahsilat yapıldığında ortaya çıkar. Faturayı kestiğiniz günün kuru ile parayı aldığınız günün kuru arasındaki fark artık kesinleşmiştir, defterinize fiilen yansır.

Gerçekleşmemiş (henüz açık) fark: Elinizdeki dövizli alacak daha tahsil edilmeden, bugünün kuruyla değerlendiğinde ortaya çıkan potansiyel farktır. Dönem sonu raporlaması için önemli olan asıl kısım burasıdır — çünkü "elimizdeki dövizli alacaklar bugün kaç TL eder" sorusunun cevabı budur.

Bu iki farkı ayrı ayrı görebilmek neden zor

Sorun teknik değil, alışkanlık meselesi: dövizli işlem TL'ye çevrilip kaydedildikten sonra kimse geri dönüp "bu kur o günkü kurdan farklı mıydı" diye sormuyor. Elle takip eden bir işletmede fatura kesim kuru ya not edilmiyor ya da bir Excel hücresinde kalıyor; tahsilat geldiğinde o hücreye kimse bakmıyor. Sonuç olarak fark hiçbir zaman hesaplanmıyor — yok olmuyor, sadece görünmez kalıyor.

YKERP'te bu takip üç parçadan oluşur:

Kur, işlem anında sabitlenir. Dövizli bir cari hareket ya da fatura girdiğinizde, o günün TCMB satış kuru otomatik gelir ve kayda TCMB kaynaklı olarak işlenir; gerekirse elle değiştirebilirsiniz. O tarihe ait kur sistemde yoksa ve siz de elle girmezseniz, dövizli kayıt tamamlanmaz. Bu kısıtlama bilinçli: kur girilmeden geçilen bir kayıt, TL karşılığı tahmini bir rakam olur ve fark tam da orada, kayıt anında kaybolur.

Kurlar her gece otomatik güncellenir. TCMB'nin günlük kur verisinden gece 03:00'te çekilir; isterseniz elle de anlık çekebilirsiniz. Böylece raporlar hep güncel kurla çalışır, kur takibini ayrıca yapmanız gerekmez.

Açık kalemler dönem sonunda yeniden değerlenir. Kur Değerleme Raporu, henüz tahsil edilmemiş dövizli cari, çek/senet, kasa ve banka kalemlerini seçtiğiniz tarihin kuruyla yeniden hesaplar; defterdeki giriş TL karşılığı ile bugünkü TL karşılığı arasındaki farkı kalem kalem gösterir. Bu rapor bir muhasebe kaydı üretmez, bilgi amaçlıdır — ama dönem sonunda "dövizli alacaklarımız bugün ne eder" sorusuna dakikalar içinde cevap verir. Dövizli çek ve senetlerde ayrıca ayrı bir sekme, henüz realize olmamış farkı evrak bazında listeler.

Elle takip ile karşılaştırma

Ne oluyor	Elle takip	YKERP
Fatura kesim kuru	Not edilmezse kaybolur	TCMB kurundan otomatik, kayda işlenir
Kur bulunamadığında	Tahmini rakam girilir, fark hiç fark edilmez	Kur girilmeden dövizli kayıt tamamlanmaz
Açık dövizli alacakların bugünkü TL karşılığı	Ay sonunda elle hesaplanır, çoğu zaman atlanır	Kur Değerleme Raporu'yla kalem kalem, tek ekranda
Çek/senette realize olmamış fark	İzlenmiyor	Ayrı sekmede evrak bazında listelenir
Kur geçmişi	TCMB sitesinden tarih tarih aranır	Son 30 günlük geçmiş sistemde hazır

Size gerçekten gerekli mi?

Her işletmenin dövizli kur takibine ihtiyacı yok. Aşağıdakilerden birkaçı sizde varsa gereklidir:

• Düzenli olarak dövizli fatura kesiyor ya da alıyorsunuz (ihracat, ithalat, yurt dışına hizmet)
• Tahsilat süreniz uzun — fatura ile ödeme arasında haftalar geçiyor
• Birden fazla para biriminde cari hesabınız var ve bunları tek tek takip etmek zorlaşıyor
• Dönem sonunda "dövizli alacaklarımız bugün ne eder" sorusuna rakamla cevap vermeniz gerekiyor

Ayda bir iki dövizli fatura kesen ve tahsilatı genelde aynı gün ya da birkaç gün içinde alan bir işletmede kur farkı zaten küçük kalır; bu durumda otomatik değerleme raporu fazla ayrıntı olur, elle takip yeterlidir. Sorunun büyüklüğü hacimle değil, fatura ile tahsilat arasındaki süreyle ölçülür.

Konuyla ilgili ekran ve alan açıklamaları için Finans & Muhasebe yardım sayfasına bakabilirsiniz.